Πού οφείλονται οι πλημμύρες στον Έβρο;
Ο καθηγητής Δημήτριος Εμμανουλούδης από το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, με συνέντευξή του μας εξηγεί πώς εκτυλίχθηκε η καταστροφή
Έπειτα από μια δύσκολη εβδομάδα λόγω των εκτεταμένων πλημμυρών στον Έβρο, κάτοικοι και αρχές παρακολουθούν με αγωνία τη σταδιακή εκτόνωση της κατάστασης, με το βλέμμα στραμμένο στην επόμενη μέρα. Σύμφωνα με τους ειδικούς, ο μεγαλύτερος όγκος νερού εισήλθε στη χώρα μας από τη Βουλγαρία, επιβαρύνοντας σημαντικά την ήδη πιεσμένη υδρολογική κατάσταση της περιοχής.
Η αύξηση της στάθμης των υδάτων κατά τις προηγούμενες ημέρες, είχε οδηγήσει σε εκτεταμένες καταστροφές σε καλλιέργειες, υποδομές και οικισμούς, επαναφέροντας στο προσκήνιο το ζήτημα της διασυνοριακής διαχείρισης υδάτων και της πρόληψης φυσικών κινδύνων.
Μιλήσαμε για το θέμα με τον κ. Δημήτριο Εμμανουλούδη, καθηγητή Διευθέτησης Ορεινών Υδάτων, από το Τμήμα Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Ανθεκτικότητας του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης (Δ.Π.Θ.), ο οποίος μας εξήγησε πού οφείλονται οι εκτεταμένες πλημμύρες στην περιοχή του Έβρου.
Τι είναι αυτό που προκάλεσε την καταστροφικότερη ίσως πλημμύρα στην περιοχή, την τελευταία δεκαετία;
«Οι τελευταίες εκτεταμένες πλημμύρες του ποταμού Έβρου, ήταν συνδυασμός τριών επιβαρυντικών παραγόντων. Αρχικά, υπήρξαν εκτεταμένες βροχοπτώσεις σε ένταση και διάρκεια, που προηγήθηκαν την εβδομάδα πριν την έναρξη των πλημμυρικών φαινομένων, σε όλη την λεκάνη απορροής του ποταμού. Οι βροχοπτώσεις αυτές είχαν ως συνέπεια να τροφοδοτηθεί με μεγάλη ποσότητα νερού, η κοίτη του ποταμού» μας λέει ο κ. Εμμανουλούδης.
«Εξαιτίας αυτών των βροχοπτώσεων, γέμισαν και οι ταμιευτήρες των υδροηλεκτρικών φραγμάτων της Βουλγαρίας, τα οποία βρίσκονται εγκατεστημένα σε παραποτάμους του Έβρου. Οι γείτονες για να μην δημιουργηθούν προβλήματα στη λειτουργία αλλά και στην στατικότητα των φραγμάτων τους, απελευθέρωσαν μεγάλες ποσότητες νερού, που βρισκόταν πίσω από τους ταμιευτήρες, ώστε να αδειάσουν αυτοί, μερικώς. Αυτές οι ποσότητες διοχετεύτηκαν μέσω των παραποτάμων στον ποταμό Έβρο, αυξάνοντας έτσι ακόμα περισσότερο την ποσότητα του νερού μέσα στην κοίτη του».
«Λίγα εικοσιτετράωρα μετά, και ενώ η κοίτη του ποταμού είχε ήδη εξαιτίας των δυο προηγουμένων παραγόντων, μεγάλες ποσότητες νερού, υπήρξαν βροχοπτώσεις εκ νέου στην περιοχή, με ταυτόχρονη άνοδο της θερμοκρασίας - επικράτησαν νότιοι άνεμοι. Οι βροχοπτώσεις αυτές, έπεσαν σε περιοχές που είχαν ισχυρή χιονοκάλυψη. Αποτέλεσμα ήταν να δημιουργηθεί το φαινόμενο ROS (Rain on Snow), κοινώς η βροχή που έπεσε στο χιόνι το έλιωσε απότομα και έτσι δημιουργήθηκε μια μεγάλη ποσότητα απορροής βροχής και λιωμένου χιονιού, η οποία και αυτή με την σειρά της, μπήκε μέσα στην κοίτη του Έβρου».
«Ο αθροιστικός συνδυασμός και των τριών αυτών παραγόντων, έδωσε παροχές νερού μέσα στην κοίτη του ποταμού, της τάξης των 1600 m3/sec, ήτοι 5.760.000 m3 /h. Γίνεται εύκολα αντιληπτό, ότι τέτοιες ποσότητες νερού, είναι αναμενόμενο να δημιουργήσουν πλημμυρικά φαινόμενα» εξηγεί ο κ. Εμμανουλούδης.
Τι είναι ο «κόκκινος» συναγερμός που σήμανε στην περιοχή;
«Η περιοχή τέθηκε δυο φορές σε κατάσταση «κόκκινου» συναγερμού (Red Code) και μάλιστα διαδοχικά, δεδομένης της σοβαρότητας και της έντασης του κινδύνου. Με τον όρο Red Code, εννοούμε ότι όλες οι Κρατικές Υπηρεσίες της ευρύτερης περιοχής, που εμπλέκονται στην διαχείριση και αντιμετώπιση τέτοιων φαινομένων, τέθηκαν σε ύψιστη ετοιμότητα και επιχειρησιακή λειτουργία - εξυπακούεται σε εικοσιτετράωρη βάση» μας λέει.
Πώς είναι η κατάσταση για τους κατοίκους;
«Η υφιστάμενη κατάσταση σημαίνει σοβαρές ζημίες σε καλλιέργειες και καλλιεργούμενες εκτάσεις, όπως επίσης και σε υποδομές (δρόμοι, γέφυρες κ.ά.), αλλά και σε ορισμένο αριθμό κατοικιών, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τους κατοίκους των πληττόμενων περιοχών» περιγράφει ο κ. Εμμανουλούδης, υπογραμμίζοντας τις σοβαρές οικονομικές επιπτώσεις.
Πόσος καιρός απαιτείται για να ανακάμψει η περιοχή;
«Η ανάκαμψη της περιοχής εξαιτίας της κατάκλυσής της με πλημμυρικά νερά, προβλέπεται να γίνει σε δυο φάσεις. Σε πρώτη φάση, θα πρέπει με την βοήθεια χωματουργικών κυρίως εργασιών αλλά και αντλήσεων, να απομακρυνθεί το σύνολο των πλημμυρικών υδάτων από τις πληγείσες περιοχές, ώστε να αποκαλυφθεί το πλημμυρισμένο έδαφος. Η φάση αυτή θα διαρκέσει κάποιες εβδομάδες».
«Σε δεύτερη φάση - και από την στιγμή που έχουμε πλήρη απομάκρυνση των υδάτων -, μπορούμε αφού διαπιστώσουμε τις υπάρχουσες ζημίες σε δίκτυα, υποδομές (π.χ. δρόμους, γέφυρες κ.ά.), να προχωρήσουμε σε αποκατάσταση. Η αποκατάσταση αυτών των ζημιών, θα χρειαστεί κάποιους μήνες και ίσως και περισσότερο χρονικό διάστημα ακόμη, διότι εξαρτάται από τους υφιστάμενους οικονομικούς και ανθρώπινους πόρους» εκτιμά ο κ. Εμμανουλούδης.
Τι θα μπορούσε να γίνει από πλευράς αντιπλημμυρικών έργων για την προστασία της περιοχής του Έβρου, που συχνά πλήττεται;
«Ο Έβρος ως ποταμός έχει μια σοβαρή ιδιαιτερότητα σε σχέση με άλλους ποταμούς της Ελλάδας. Το 80% περίπου της λεκάνης απορροής του, ανήκει στην Βουλγαρία και στην Τουρκία και μόνον κάτι λιγότερο από το 20% ανήκει στην Ελλάδα. Επίσης για ένα μεγάλο μήκος του, αποτελεί σύνορο της χώρας μας με την Τουρκία, με αποτέλεσμα μόνον η μια από τις δυο όχθες του να είναι στην ελληνική επικράτεια. Συνεπώς γίνεται αντιληπτό, ότι είναι δύσκολο να διαχειριστεί κανείς ένα ποτάμι, που τα 4/5 της λεκάνης του ανήκουν σε άλλες χώρες, όπως και η μια από τις δυο όχθες του» μας εξηγεί ο ειδικός.
«Ο δεύτερος επιβαρυντικός παράγοντας είναι ότι η περιοχή πλήττεται συχνά από έντονες βροχοπτώσεις και η διαχείριση του μεγάλου όγκου νερού ξεκινάει από τη Βουλγαρία, όπως προανέφερα. Είναι καθαρά πρωτοβουλία άλλης χώρας. Παρόλα αυτά, εμείς από τον πλευρά μας, μπορούμε να ενισχύσουμε τα αναχώματα της ελληνικής πλευράς σε ύψος και πάχος, όπου γεωτεχνικά επιτρέπεται αυτό, αλλά και να καθορίσουμε ακόμα περισσότερες και ευρύτερες ζώνες κοντά σε αυτά, που να μπορούν να δεχθούν με τεχνητή κατάκλυση τα πλημμυρικά νερά της κοίτης του ποταμού, ώστε να λιγοστεύουν τα υδατοφορτία που πρέπει να διοχετευτούν μέσα από αυτό» καταλήγει ο κ. Εμμανουλούδης.