Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καπνίσματος 2026

Στις 31 Μαΐου τιμάται η Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καπνίσματος και φέτος ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας κρούει τον κώδωνα του κινδύνου αναδεικνύοντας και καταδικάζοντας τον τρόπο με τον οποίο οι καπνοβιομηχανίες συνεχίζουν να παρουσιάζουν τη νικοτίνη ως κάτι «ελκυστικό», «σύγχρονο» ή ακόμη και ακίνδυνο.

Η νέα, μοντέρνα εικόνα της εξάρτησης

Για δεκαετίες, το κάπνισμα όχι μόνο δεν θεωρούνταν εθιστικό και επικίνδυνο για την υγεία, αλλά αντιθέτως αποτελούσε το σύμβολο μιας ανέμελης ζωής, ένα απαραίτητο αξεσουάρ για άνδρες και γυναίκες, μια συνήθεια η οποία συνδέθηκε με την ανεξαρτησία και τη γοητεία. Ως το 1920 η χρήση του καπνού ήταν καθολική, σε κάθε κοινωνικό στρώμα, ενώ λίγα χρόνια μετά η γερμανική ιατρική κοινότητα ανακάλυψε και κοινοποίησε τις βλαβερές συνέπειες για την υγεία από τη χρήση της νικοτίνης. Κι όμως, 100 χρόνια μετά, το θέμα του καπνίσματος απασχολεί όλους μας στον ίδιο, αν όχι σε μεγαλύτερο, βαθμό.

Η Ευρώπη εξακολουθεί, δυστυχώς, να καταγράφει ιδιαίτερα υψηλά ποσοστά χρήσης καπνού και ατμού από εφήβους, με τα ποσοστά να εμφανίζονται σχεδόν ισομερώς κατανεμημένα ανάμεσα στα δύο φύλα. Περίπου το 11,6% των εφήβων ηλικίας 13–15 ετών (περίπου 4 εκατομμύρια) κάνουν χρήση καπνικών προϊόντων, με τα ποσοστά να διαμορφώνονται στο 11,8% για τα αγόρια και στο 11,4% για τα κορίτσια. Παράλληλα, δυσοίωνο είναι το γεγονός ότι στην Ευρώπη καταγράφονται τα υψηλότερα ποσοστά καπνίσματος τσιγάρων από εφήβους παγκοσμίως (8,4%), καθώς και το υψηλότερο ποσοστό καπνίσματος μεταξύ των έφηβων κοριτσιών (8,7%).

Οι αριθμοί «μιλούν» και φανερώνουν τάσεις. Μπορεί η χρήση του κλασικού τσιγάρου να φθίνει, δυστυχώς, όμως, η ίδια η εξάρτηση ζει και βασιλεύει. Η βιομηχανία του καπνού άλλαξε πρόσωπο, «διάβασε» τι θέλει το καταναλωτικό κοινό και φυσικά εστίασε στο τι ζητά η καινούργια γενιά και πως θα της το παρέχει, «εγκλωβίζοντας» την στην ελκυστική παγίδα της νικοτίνης. Έτσι, από τα στοιβαγμένα τασάκια με τα αποτσίγαρα και τη στάχτη περάσαμε στο μινιμαλιστικό design με τον φρουτένιο ατμό και τη high-tech συσκευασία με τα λαμπερά χρώματα.

Το ελκυστικό δεν αναιρεί το βλαβερό

Το φετινό θέμα της παγκόσμιας εκστρατείας εστιάζει σε αυτές ακριβώς τις σύγχρονες πρακτικές marketing των προϊόντων νικοτίνης, από τα ηλεκτρονικά τσιγάρα μέχρι τα αυτοκόλλητα νικοτίνης και τα αρωματισμένα προϊόντα νέας γενιάς, πρακτικές οι οποίες σχεδιάζονται με στόχο τα προϊόντα να μοιάζουν λιγότερο απειλητικά και περισσότερο ελκυστικά, ειδικά για τους νέους.

Το διακριτικό και κομψό design των προϊόντων νικοτίνης και το λανσάρισμά τους το οποίο θυμίζει περισσότερο τεχνολογικό gadget και premium αξεσουάρ παρά εξαρτησιογόνο προϊόν αποτελούν βασική στρατηγική προσέγγισης των νεότερων ηλικιών, σύμφωνα με τον ΠΟΥ, με στόχο τη δημιουργία μιας νέας γενιάς εξαρτημένων χρηστών. Όταν ένα προϊόν μυρίζει καραμέλα, ο εγκέφαλος δυσκολεύεται να το συνδέσει με εξάρτηση και ως κάτι βλαβερό, μια στρατηγική η οποία απομακρύνει ψυχολογικά τον χρήστη από την αίσθηση κινδύνου.

«Οι νέοι στοχοποιούνται βάσει σχεδίου», προειδοποιεί το τμήμα Δημόσιας Υγείας του ΠΟΥ καθώς η χρήση συνθετικής νικοτίνης και αλάτων νικοτίνης έχει σχεδιαστεί χημικά ώστε να αυξάνει κατακόρυφα την πιθανότητα εθισμού, μειώνοντας παράλληλα την τραχύτητα στον λαιμό. Έτσι, ο χρήστης δεν νιώθει ότι «καπνίζει», αλλά ότι «γεύεται».

Μπορεί η εικόνα του παραδοσιακού καπνιστή να έχει αλλάξει, η εξάρτηση όμως από την νικοτίνη παραμένει σταθερά ισχυρή: αποκτάται από τον καπνιστή από τις πρώτες κιόλας μέρες χρήσης και από πολύ νεαρή ηλικία.

Η «ελκυστική» παγίδα αποκαλύπτεται, μετά τι;

Το μήνυμα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για το 2026 είναι σαφές: καλεί όλους τους εμπλεκόμενους φορείς για άμεση και καθολική απαγόρευση των αρωματικών γεύσεων, οι οποίες αποτελούν το «δόλωμα» για τους νέους, για αυστηρή ρύθμιση των κανόνων διαφήμισης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά και απαγόρευση χρήσης σε δημόσιους χώρους για όλα ανεξαιρέτως τα προϊόντα νικοτίνης.

Το κάπνισμα και το άτμισμα παραμένουν μείζονα προβλήματα δημόσιας υγείας, επηρεάζοντας εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως. Πίσω από τις αρωματικές γεύσεις, τα neon χρώματα και το cool design, κρύβεται η ίδια παλιά, επιβλαβής συνήθεια, για τις συνέπειες της οποίας οφείλουμε να είμαστε όλοι μας πλήρως ενημερωμένοι πριν πάρουμε την απόφαση να την υιοθετήσουμε.

Εάν εσείς ή κάποιο οικείο σας πρόσωπο αντιμετωπίζετε προβλήματα εξάρτησης από τη νικοτίνη και χρειάζεστε υποστήριξη μπορείτε να απευθυνθείτε στην γραμμή στήριξης του ΕΟΔΥ μέσω της φωνητικής πύλης 1135.

Πηγή